A eira de Balixe

14 anos

2012-01-23T23:46:00.000Z

Desta vez non ía ser menos; se falei do aniversario da pequena, haberá agora que facerlle xustiza ao maior. O día 19 cumpriu 14 anos.

Aínda que ás veces son coma o can e o gato, tamén hai momentos que mostran a súa complicidade e xa comezan a defenderse mutuamente. Cando rin os dous xuntos e se entenden (á súa maneira), dá gusto velos: parecen os irmáns máis felices do mundo. Outras veces, en cambio, parece que non se soportan, pero supoño que é lei de vida, como din os maiores. Aínda así, cando algún dos dous ten unha boa nova a quen primeira lla conta é ao outro.

14 anos xa comezan a ser un número para a reflexión, porque agora xa mostra os seus gustos, manías, virtudes, defectos e como pode ser o seu xeito de ser no futuro. E aínda que cómpre paciencia porque as hormonas andan revolucionadas, e perde ás veces o control do que di e a quen llo di, non se pode un queixar moito. O seu ser segue a ter máis bondade ca outra cousa, e cando perde o rumbo e hai que lle parar os pés, aínda é quen de baixar a orella e escoitar a un.

Xa se interesa polas conversas dos maiores, e non admite un non, sen máis, por resposta. Agora nunca se conforma cunha resposta rápida, quere saber e entender. E dálle especialmente vergoña que os maiores "actuemos" coma nenos ou fagamos parvadas; a súa cabeciña xa non admite os comportamentos fóra de contexto ou fóra de idade (ao seu entender).

E pensando nos 14 anos, dei en pensar como era eu daquela. Lembro, sobre todo, o paso da EXB na escola ao bacharelato no instituto. E teño imaxes fixas do que supuxo ese cambio, de atoparme no mesmo centro ca o alumnado de COU, que eran "homes feitos e dereitos", e de ver as mozas que xa parecían vir de volta de todo, que nin nos miraban ás de 1º.

Lembro tamén o que supuxo dar lingua galega por primeira vez, estudar de verdade xeografía e historia, cunha profe que nos obrigaba a "pensar" e analizar "os por qués", e lembro a clase de "lengua y literatura española", na que, tamén por primeira vez, me ensinaron literatura de verdade, e abriuse un mundo descoñecido para min no que descubrín a Cortazar e a Stevenson.

Por sorte, nisto, o meu fillo lévame moitos anos de avantaxe.
Oxalá que siga igual de feliz e que goce de todo o que a vida lle vaia dando.

Bo Nadal e ventureiro 2012

2011-12-27T23:00:00.000Z

Pode ser que nestas datas o costume de agasallar bos desexos afogue un pouco a sinceridade, pero eu hei de confesar que a min segue a gustarme o Nadal. Aínda que boto en falta os que xa non están, paréceme que o feito de xuntármonos coa familia e os amigos ben vale celebracións e bos desexos.

A avoa de 90 anos aínda segue a ter para min ese poder de "atracción fatal" como a galiña que acubilla todos os pitos no seu niño. E como nas comidas familiares sempre saen palabras para lembrar, case sempre da boca da xente de máis idade, na nosa Noiteboa saíron na conversa as GALIÑAS VENTUREIRAS, aquelas que chocan os ovos onde cadra. E tivo graza o conto, porque eu levo varios días a desexar VENTUREIRO ANO NOVO, para que a sorte e a felicidade sexan donas das nosas vidas.

E despois das xuntanzas familiares tamén queda tempo de gozar dos recunchos enfeitados das nosas vilas e cidades, que aínda somos quen de preparar malia o fado adverso que se aveciña. Na Praza Maior de Ourense atopei dúas destas mostras, boas para lembrar. E con elas quero desexarlle a quen pase por aquí as mellores festas e un VENTUREIRO 2012.

Froxán, outro paraíso

2011-12-18T23:59:00.001Z

A fin de semana pasada repetimos de novo e volvemos ao Courel. Desta volta o aliciente, amais da necesidade de volver respirar os cheiros coureláns, foi asistir por primeira vez á Festa de Pisa da castaña, en Froxán. E é que a castaña foi en tempos un dos alimentos máis socorridos na nosa terra, e a súa importancia nestas terras altas foi vital para garantir a mantenza das xentes courelás.

Dende hai uns anos a Asociación Fonte do Milagro quixo recuperar esta tradición na que a xente facía un dos traballos comúns relacionados coa castaña: A PISA, é dicir, o proceso de lle sacar a casca á castaña unha vez que xa foi seca no sequeiro ou canizo, para garantir a súa conservación nos duros e longos meses de inverno.

Pois este ano fomos quen de achegarnos xunto cuns amigos a esta aldeíña máxica, que conserva aínda o recendo do que foi, coas súas construcións de lousa amoreadas en pequenas e estreitas congostras que fan do lugar un recuncho único da parroquia de Vilamor.


Bandoxo

Despois de ver como se facía o pisado da castaña e o abandoxado, para o que movían ritmicamente o bandoxo, tivemos o gusto de compartir mesa cos centos de visitantes e veciños que se achegaron a gozar desta festa tradicional que encheu de música todo o val, e saboreamos un exquisito prato de touciño, chourizo e castañas que nos fixo sentir coma verdadeiros comedores.

Á hora do xantar xa comezara a música, á que se ían integrando gaiteiros, pandeireteiros, bombeiros, tamborileiros, acordeóns, voces e canto instrumento se achegou. E como non, ao haber música houbo baile, moito e bo. Quen máis quen menos tivo que se achegar á roda dos danzantes que sen coñecernos iamos ensarillando puntos e picados ao son da música que ía marcando tamén unha orquestra de descoñecidos.

Nunca tanta festa entre xente allea e nun sitio tan pequeno se vira xunta! Hai que vivilo para crelo.

Pagou a pena, coma sempre, achegarse de novo ao Courel dos tesos cumes...

Nesta ligazón da TVG podes ver máis: http://www.crtvg.es/crtvg/canles-tematicas/festas-galegas/festa-da-pisa-da-castana-de-froxan#.Tu599uzfOWg

<p>&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;Á hora do xantar xe&amp;amp;amp;lt;br&amp;amp;amp;gt;</p>

9 anos

2011-12-13T19:13:00.000Z

Aínda que non sempre poño aquí os aniversarios dos cativos, desta volta préstame facelo, ao mellor porque presinto que agora xa comeza a "escapar", e o medo fai que unha queira prendelos para que o tempo non corra tanto. Pois así foi que a pequena fixo hai uns días os 9 anos.

Segue sendo cariñosa e mimosiña coma sempre, aínda que con eses "prontos" que ás veces fan presentir o carácter que vai ter de maior.
Xa case dá mal xeito collela no colo, pero aínda así ela (e nós tamén) devecemos por agarimala... Cousa máis bonita non a hai!

Segue sendo estudosa, traballadora e disposta, e anda todo o día a chimpos pola casa: ou saltando as escaleiras, ou bailando, ou facendo "posturiñas" de ximnasia rítmica. Ás veces pregúntome de onde saca tanta enerxía!

Oxalá que siga así de sa e feliz toda a vida, e que se siga deixando agarimar.

Era visto!

2011-11-21T23:27:00.000Z

Pois si. Ventando os "neboeiros" que chegaron despois do reconto das mesas, onte fixemos o re-magosto, desta volta cos cativos tamén.

O día non puido estar mellor, mesmo pasamos calor de máis (quen o ía dicir nun 20 de novembro). Claro que, coincidindo nesta data certas celebracións do pasado, un pode agardar calquera cousa.
Nós, mentres houbo luz, aproveitamos para comer, beber, tocar e escoitar música, xogar ao pano, ao brilé e ao fútbol, que neste lugar hai sitio para todo. E suamos, rimos e abafamos, pero sobre todo pasámolo de medo, e aínda máis os máis cativos.

Así que o abraio que veu despois das dez da noite xa formaba parte doutro día, doutro rumbo que haberá que coller apertando ben as cordas entre as mans.
De agora en diante o panorama vai mudar, e non precisamente a mellor. E por riba estaremos rodeados de soso-men e sosa-women, aburridos e grises, igual que apareceu o día hoxe.

Para combatilo ocórreseme que se poden ver algúns capítulos desta miniserie cómica da TVG, ERA VISTO, que sempre pode axudar a rir, mesmo de nós mesmos.

"Hilitos de plastilina"

2011-11-19T23:54:00.000Z

Non puiden evitar pensar en varias ocasións, durante esta semana, na pouca memoria que temos (ou que ten a maioría da xente). Basta que nos emborrachen con noticias interesadas que logo esquecemos o que non interesa lembrar. Menos mal que houbo xente que nos refrescou a memoria e demostrou que a memoria tamén pode ser selectiva: Lira, Facer memoria, ou Os danos da marea negra.

Aínda así non podo esquecer a amargura e a angustia destes mesmos días do ano 2002, a tres semanas de ter a miña pequena, co maior ingresado no hospital con meninxite (que por sorte superou sen problemas), e o Prestige a verter "regueros solidificados con aspecto de plastilina en estiramiento vertical", chamados polo protagonista da frase "hilitos de plastilina". Ese 19 de novembro vino afundir en directo, na TV, dende o cuarto do hospital, a carón do meu fillo que se recuperaba.

E hoxe quixera ter de novo esperanza, pero as novas que nos agardan mañá non creo que vaian por ese camiño.

Polo menos haberá que seguir tendo memoria.

Magosto

2011-11-15T23:54:00.000Z

E por fin chegou o magosto, que o ano pasado non puidemos facelo polo tempo os días que se podía.

E foi unha grande festa entre amigos, como nos vellos tempos: castañas, chourizos, empanada, tinto novo do Ribeiro e licor café. Que máis lle imos pedir?

Estivemos nos Canivelos, en Mende, e dende alí tiñamos estas fermosas vistas do Ceboliño e máis da cidade das Burgas.


Auriense

O Ceboliño

O día estivo especialmente quente e ventoso, que mesmo ás veces parecía que ían fuxir unhas muxicas a facer algún estrago. Mais finalmente a cousa non pasou a maiores. Ben é certo que cumprimos coas recomendacións do permiso do concello, rodeamos a fogueira de pedras e apartamos canta cousa puidera prender nela, e finalmente deixámola ben apagada.

Así que o día saíu redondo, e o San Martiño deixounos gozar a nós máis cós devotos na véspera.

E quen se vai resistir a saborear ese viño e eses chourizos, gozando da boa compaña dos amigos, que por riba están tamén orgullosos da nosa lingua.

Nunca mellor dito o de LUME!
E que se repita moitos anos máis.

A Devesa da Rogueira

2011-11-09T00:16:00.010Z

Por fin chegou o agardado, aínda que o tempo non acompañou de todo, e fixemos a Devesa da Rogueira.

A Devesa

Había ben tempo que agardabamos poder meterlle o dente, pero desta volta foi, e de certo que cumpriu as espectativas. Por iso, antes de que se borren da memoria as imaxes, os sons e os arrecendos, non podo deixar de mostralo, que xa antes outros o fixeran por min.

Saímos da aula da natureza en Moreda e o camiño foise abrindo maxestuoso á beira do río Moreda, e afastándose del a medida que iamos ascendendo. Non sei dicir a cantidade de árbores e plantas que vimos, pero, coma sempre no outono do Courel, abraiáronos as cores dos castiñeiros - uns acastañados e outros máis rubios -, que facían do camiño un abano de cores entre verdes-vermellas-amarelas que quitaban o sentido. E por riba o orballo, que por momentos se fixo sentir de xeito insistente.

Entre castiñeiros

O manto verde e amarelo pasaba ás beiras e por riba de nós, e mesmo parecía que estabamos apartados do mundo, enleados nun manto natural que enchía os nosos pulmóns de osíxeno e lentura.

Castiñeiros e abeleiras

Logo comezou o camiño a complicarse e a pendente a facerse máis pronunciada, e co esforzo do ascenso comezaron a aparecer ante nós acivros, teixos, e abruñeiros, que seguían a mesturarse coas abeleiras e os castiñeiros de xeito máxico.

Acivros

Teixos

Fonte do Cervo

E finalmente, despois dun longo ascenso de case dúas horas, pisando unha alfombra vermella de follas e ourizos, chegamos á Fonte do Cervo, onde os dous mananciais parecían ferver no medio da néboa e do orballo.

Alí nacen, nunha mesma rocha, dous mananciais distintos: un de augas ferruxinosas e outro de augas calcáreas, que seica teñen propiedades curativas e sona de estimular o apetito.

O certo é que o noso saíu estimulado, non sei se polo esforzo ou polos sabores que esta terra nos ofrece, pero á noite demos boa conta de deliciosos manxares en Vilamor, onde saboreamos novamente castañas con xabarín, entre outros variados agarimos que lle demos aos sentidos.

Castañas con xabarín

Ao día seguinte a ruta foi máis sinxela, que tiñamos dores musculares e os nenos estaban algo cansos. Así que saímos de Seoane e collemos o roteiro da Ponte de Covas, e despois enlazamos coa ruta da Mina da Cova. Aquí a natureza brillou novamente ante os nosos ollos, pero por riba as raiolas de sol que se coaban entre a follaxe dábanos a impresión de estarmos camiñando polo mesmísimo Arco da Vella. Logo atravesamos o río Lor e uns soutos centenarios ata chegar a Esperante.

Así que sendo tan proveitoso este "paseo natural", non habemos tardar en recuncar.

Que razón tiña Novoneyra:

"Courel dos tesos cumes que ollan de lonxe!

Eiquí síntese ben o pouco que é un home..."

Choveu

2011-10-30T00:31:00.000+01:00

Non tiven tempo nestes días pasados, así que agora vou deixar aquí a mostra de como quedou o ceo o mércores pasado, despois daquel diluvio que seica deixou máis de 100 litros/m2 en escasas 12 horas, en lugares tan perto como Mos ou Oia.

O sol asomándose detrás do Galiñeiro

O arco da vella pousado no monte Castelo

Hei de dicir que eu botaba a auga en falta "como auga de maio", pero tanta xunta e en tan pouco tempo fixo entolecer o noso siso, que despois da seca dos últimos seis meses case non me lembraba como chovía, se non fose polas películas.

Non é de estrañar que se anegasen baixos e que entrara auga nas casas coa que caeu, pero ás veces isto debería facernos pensar qué lle estamos a facer ao noso medio, pois algo estaremos a facer mal cando construimos sen deixar desafogo á auga nas nosas rúas, ou canalizamos os ríos sen previsión ningunha para cando se xunten choivas torrenciais coa preamar.

Gondomar anegado

A ver se as próximas veñen máis devagariño e chove mansiñamente, que o que é pola nosa previsión nas construcións, aviados imos.

Facendo salsa

2011-10-13T00:05:00.000+01:00

Hoxe foi un día deses que un non sabe ben por que é festivo, pero que agradece. Deixou vagar para dar unha boa camiñada de mañá pola Risca e Carracido, e despois tempo para dedicarse a labores culinarias.
Como temos a sorte de ter familia con horta, púxenme a facer salsa de tomate cuns cantos quilos destes vermellos manxares que recibimos en doazón. E malia o traballo, teño que dicir que quedou ben gustosa.

Mentres cociñaba o prebe de vagar, que é como se debe facer (cociñar ás carreiras, coa pota a escachoar como di a miña avoa "é a caldeirada dos porcos"), prendín a tele e comecei a ver aos poucos unha especie de desfile de entroido, no que saía mesmo unha cabra disfrazada, saltando ao ritmo dunha corneta. Despois caín na conta de que ademais era o día do exército, ou algo así. Pareceume algo estraño e anacrónico, así que seguín co prebe, e velaquí o resultado.

Lembrei entón unha foto que compartín no Facebook dunha comunidade indíxena, e despois caín na conta de que ao mellor non só deixei de escribir neste sitio por falta de tempo (que tamén), senón porque o pouco que queda ás veces invístoo nesta rede social, compartindo iniciativas, reflexións e feitos interesantes nos que descubro que non son tan rara e que hai xente que pensa coma min.

E lembrei tamén o historial do meu taboleiro e cousas coma estas (que neste sitio non é tan doado poñer): artigos, música ou fotos ilustrativas.

Aínda así, despois de máis de dous meses volvo pasar por aquí, e a ver se desta volta é para seguir máis a miúdo.

Asturias, patria querida

2011-07-31T20:23:00.063+01:00

Pois si, desta volta volvemos saír da terriña. E aínda que xa hai varios días que volvemos aínda nos queda o pouso con ese sabor forte e delicado do queixo de Cabrales, e ese cheiro a terra húmida e xenerosa.

Estivemos aloxados en Poo de Cabrales, nos mesmiños Picos de Europa, e de certo que pagou a pena. Dende alí tiñamos esta fermosa vista do Pico Urriellu (ou Naranjo de Bulnes).

Aínda que o tempo non acompañou o desexado, aproveitamos ao máximo as treguas que nos daba a chuvia para facer camiñadas e botarnos ao monte, e dende logo non han borrarse logo da nosa memoria a Ruta de entrelagos (en Covadonga), a subida a Bulnes ou a Ruta do Cares, que fomos quen de facer ida e volta (Poncebos-Caín-Poncebos, 24 km), e iso que a nosa pequena só ten 8 anos.

Este paraíso natural fíxonos mudar a perspectiva durante uns días, cunhas vacacións atípicas ás dos últimos anos. Pensamos como podía vivir a xente nestas latitudes hai 60 ou 70 anos (sen ir moito máis aló), a dureza das súas condicións de vida pero tamén a sorte de vivir illados do "mundo civilizado", de tal xeito que puideron manter a esencia da súa cultura, os seus hábitos de vida e o contorno privilexiado no que vivían.

Rebeco na ruta do Cares

Soubemos tamén que a orografía do terreo facía posible que se adaptasen especies animais impensables noutros lugares próximos, coma os rebecos, que parece que teñen o don do equilibrio e da acrobacia, e que en rutas coma a do Cares camiñan case á beira da xente.

Ou que o "quebrantahuesos" (crebaosos) está praticamente extinguido deste hábitat, pero que hai un programa que intenta recuperalo e evitar a súa desaparición dos Picos de Europa, xustamente onde a fisonomía destas montañas rochosas facían posible que botaran as súas presas contra os "rompederos" (abas dos picos onde se amoreaban as pedras que se ían desprendendo dos cumios e que lles servían para lle romper os ósos ás súas presas, que deixaban caer dende o alto).

A música da súa fala, o asturianu, era agarimosa e estaba presente por todas partes, mesmo naqueles que só falaban castelán, pero que lles berraban aos guajes (nenos) para que tomaran un pouco de quesu antes de folgar. E dende as máis altas mayadas sentiamos os pastores chamar polos seus rabaños de cabras ou vacas para muxilas e facer ese quesu de Cabrales, único e saboroso. E que hai palabras irmás das galegas coma o "jou" (para un burato), que semella o "ghuá" do xogo das bólas, e de aí lle vén o nome do Jou de los Cabrones, en Bulnes.

Coma sempre, tentamos probar todos os pratos típicos da terra (fabada hóuboa e ben boa), e sobre todo aqueles que non coñeciamos: fabes con andaricas (nécoras), cachopines de setas ou pementos recheos con salsa de Cabrales.

Fabes con andaricas

Pementos ao Cabrales


Ruta do Cares


Bulnes

E en definitiva, uns días de lecer, abraio perante a natureza e actividades saudables que fortaleceron o noso físico e a nosa mente. Agora, xa renovados e coa forza do "ghas" da sidrina, vimos co depósito cheo para traballar con ilusión e gozar dos momentos de lecer que nos deixe o verán.

Que como din neste blog que atopei "Con fabes ya sidrina nun fai falta gasolina".

Orgullo ghaiteiro

2011-04-13T23:47:00.002+01:00

Aínda que xa pasou o día, non pasou de todo a romaría. Así que voume permitir un agasallo e presumir de fillo, que se estreou como ghaiteiro na Festa da Reconquista, que había que miralo (como dicimos os de aquí). Que contento estaba e que ben o pasou!

E falando de orgullo ghaiteiro, o sábado 9 tivemos a sorte de asistir con este aprendiz de ghaiteiro e uns amigos ao concerto que Noitarega deu no Auditorio do Concello de Vigo, xunta a un feixe de convidados de honra. Foi un concerto de excepción no que cada convidado foi integrándose no grupo coma se todos fosen un. Dificilmente explicable con palabras a emoción e o orgullo de noso que transmitiron.

Só vos recomendo, se é que vos gusta a música tradicional galega, que vaiades escoitalos cando poidades: de seguro que vos han sorprender e non vos deixarán indiferentes.

Para ir facendo boca aquí vos deixo o tema titulado De brincadeira, que canta xunta eles Silvia Costas.

Buscar más artistas como Noitarega en Myspace Music

Xurés, cos pulmóns cheos

2011-03-27T02:21:00.000+01:00

A fin de semana pasada, con aquela lúa chea que daba xenio ver, e máis aquelas quentes temperaturas (máis propias de maio ca de marzo), tivemos o privilexio de estar de novo no Xurés.

E hoxe, ao ver esta nova na prensa, subscríboa e certifico a enchenta de osíxeno que tivemos.

Estas camiñadas polo celme da natureza sempre traen agasallos, uns máis sentidos e lembrados ca outros, pero á fin sempre substanciosos.

Padrendo dende o ascenso

Cartel no inicio da ruta

E aprendemos abondo, mesmo dos erros dos outros. Fixemos a ruta de Padrendo, que non hai maneira de saber a lonxitude real que ten: nuns sitios pon 10 km, no cartel do comezo da ruta pon 7 km, e segundo o tempo que nos levou e a dificultade do trazado parecían 15.

Aínda así pagou a pena o percorrido, a dificultade e a calor asfixiante que pasamos. Dende o alto puidemos ver a cara norleste do Xurés e intuír tamén a Corga da Fecha, onde estivemos (na súa parte baixa) ao día seguinte.

Corga da Fecha dende a ruta

E no descenso, despois de baixar unhas pendentes pronunciadas que obrigaban case a por o "freo de man", topamos cun pequeno lugar onde, curiosamente, unha muller, falando un galego-portugués "perfeito", dicía que alí abaixo estaba a fronteira. Alí chegamos a Torneiros de río Caldo.

Aínda que había construcións que non paga a pena reproducir, atopamos outras (coma a cabana e máis a columna feita con pedras redondas) que parecían xoias do pasado naquel verxel da natureza.

Columna en Torneiros

Cabana en Torneiros

Pasamos tamén polo conxunto de hórreos do lugar, logo por un fermoso sobreiral, pola igrexa de Sta. María do Val de Riocaldo e finalmente de novo en Padrendo.

Na seguinte xornada, e malia o cansazo dos nenos, aínda fomos quen de facer un sendeiro que vai dende o balneario de Lobios, á beira do río Caldo, ata os miliarios. De camiño abraiamos coa poza da parte baixa da Corga da Fecha, e o balbordo da auga baixando a cachón, e de volta relaxamos os nosos corpos nas augas mesturadas do río, quentes e frías, como o seu nome di.

Agora creo firmemente que "os bosques do Xurés-Gerês absorben o equivalente ao dióxido de carbono de 87.200 coches". Eu diría que máis.

Fervenza baixa da Corga da Fecha

Poza final da Corga da Fecha

O lerio da toponimia

2011-03-09T00:35:00.000Z

Ben sabemos que os topónimos galegos non sempre son respectados, que foron castelanizados e deturpados centos de veces ao longo da historia, que a ignorancia facía traducións esperpénticas que mesmo daba ganas de rir (por non chorar, claro), e tamén sabemos, para a nosa desgraza, que o pouco interese e o desleixo pola nosa lingua e a nosa cultura fai que ás veces se utilicen os tradutores automáticos indiscriminadamente, e que aquilo que non ten tradución (os nomes propios de lugar ou persoa) aparezan traducidos dun xeito estrambótico.

Pero claro, unha nunca acaba de acostumarse ás aberracións, e tristemente volvín atopar outras.

Buscando non sei que cousa sobre o meu concello atopei unha páxina chamada esgalicia.com, na que alén de promocionar o noso país só en castelán aparecían unhas "traducións" dos topónimos do Porriño que non daba creto a ler, e iso que na propia páxina din "Esta empresa ha sido creada para dar una información lo mas exacta y extensa posible de Galicia".

Como poderedes comprobar se ides á ligazón de máis arriba, O Porriño seica ten unha parroquia que se chama "Perros" e outra que se chama "Pontones". Así que cando veñades de "turismo" por aquí non se vos ocorra buscar por CANS (nin sequera polo Festival de cine), e moito menos por PONTELLAS se queredes ir á festa de San Campio. Pero segundo din nesa web, a comarca e o propio concello están regados polo río Rubio, e por riba na parroquia do Porriño temos un monte que se chama "el monte de la Raya"!

Por se había posibilidade de corrixir estas barbaridades e recuperarmos o noso río LOURO e máis o MONTE DA RISCA, envieilles un correo ao contacto da web avisando dos erros e solicitando a súa emenda. Pero disto xa van máis de dez días e non recibí resposta ningunha.

Non podo entender que se publique unha web destas características e que non teñan o coidado de revisar os textos, sobre todo se lle meten un tradutor. E agora penso de onde sacaron o texto traducido, porque na propia web non está en galego... de onde o fusilarían?

Aínda que pouco poidamos facer, anímovos a que busquedes o voso concello nesa páxina, sinaledes os topónimos deturpados que aparezan e logo lles enviedes un correo avisándoos. Quen sabe, se cadra se somos moitos a queixarnos igual facemos algo.

Pola Serra do Galiñeiro

2011-02-21T23:56:00.002Z

Onte continuamos coa nosa particular xeira por terras do Val Miñor. E é que estaba convocada unha andaina pola protección da serra do Galiñeiro, e alá fomos, malia que a previsión do tempo non era demasiado boa.

E fixemos ben.

Aínda que os datos varían segundo o medio no que poñan a noticia, o certo é que foi un éxito de participación e unha experiencia moi enriquecedora ter participado nela.

Como fomos cos nenos, o que nos botaba un pouco atrás e que comezara a chover forte e a facer máis frío. Pero ao comezar a subida dende onde deixamos o coche ata o agrupamento do parque forestal de Vincios xa comezamos a entrar en calor e a cousa prometía: había tantos coches aparcados e tanta xente subindo polos distintos camiños cara ao parque que parecía que non iamos caber todos. Pero, por sorte o Galiñeiro é ben grande...cando menos polo de agora.

As 24 asociacións, clubs e entidades que asinaron o manifesto non se equivocaron na convocatoria, e así todos nós "solicitamos a protección da Serra do Galiñeiro para preservar todos os seus valores, para goce de todas e todos nós" e para conseguir a "salvagarda das riquezas naturais, culturais e sociais que alberga" , que deben conducir á declaración da súa protección.

Polo camiño fomos descubrindo a fermosa paisaxe, malia que a néboa mesta ás veces non deixaba ver máis aló duns metros; e tamén os sinais que os organizadores foron poñendo no camiño, para mostrarnos a desfeita que suporía a explotación dun lugar de tanta riqueza paisaxística, xeolóxica, arqueolóxica, cultural e deportiva, e de recursos acuíferos.

A medida que fomos subindo foi subindo tamén con nós o frío e a chuvia, que por veces ameazaba mesmo con romper os paraugas. Pero cando chegamos ao cumio e puidemos ver a marea humana de xente que fora subindo ata alí canda nós, pensei que había futuro, e que seríamos quen de evitar que seguiran a estragar unha parte tan importante do noso patrimonio.

Logo xa non sabiamos se mirar cara a Zamáns, cara Monte Ferro, cara a Serra da Groba ou cara o Val da Louriña. Toda aquila fermosura estaba a berrar pola súa preservación, e malia a coriscada que comezou a facernos tremer as mans, un xa non sabía se baixar a sitio máis abrigoso ou continuar a aventura cara o Arruído.

Coa forza de todos nós habemos conseguir gardar esta xoia da nosa terra, coidala e deixarlla nas mellores condicións ás xeracións futuras.

As Penisas pequenas

2011-01-31T23:42:00.001Z

O sábado pasado tiven a oportunidade de facer unha xeira por Monteferro (Nigrán) que non tivo desperdicio. Foi unha camiñada guiada organizada polo IEM dentro das III Xornadas de Toponimia de Pontevedra.

O certo é que a miña ignorancia sobre a riqueza patrimonial deste concello viuse desbordada pola explicación do que foi o noso guía no percorrido: Xosé Lois Vilar. Porque á parte de debullar e situar, dende a perspectiva de Monteferro, moitos dos topónimos da talasonimia desta costa, fixo medrar o meu interese sobre este eido do noso patrimonio inmaterial.
Soubemos que o fondo mariño é para os mariñeiros como a terra para nós, e que hai fondos, lombas, area, chapas e restos de afundimentos, penedos e rochas cunhas características peculiares, que fan que as nomeen para as identificar e saber que peixe ou marisco hai alí, ou que perigos traen consigo: o Rapacarallos, o Lobo, a Bombardeira, a Tinalla, as Encostas de Sansón ou os Carallóns. E mesmo aquelas que nomean penas ou illotes que provocaron afundimentos.

Pero o que máis me sorprendeu foi a grande cantidade de achados arqueolóxicos da que nos falou, e sobre todo, cando nos diriximos cara a Punta da Mexiloeira e descubriu ante os nosos ollos As Penisas pequenas.
Alí mostrounos, logo de descalzarse, un enorme penedo cheo de muíños naviculares ou muíños de man, unhas fochancas en forma de barca practicadas nas rochas para moer o gran. Así, nesas pequenas excavacións na rocha, durmintes dos muíños, imaxinamos como facían para moer e esfarelar o gran dos cereais, e como moverían a man do muíño (a pedra coa que petaban nel).

Ademais, segundo nos explicou, a franxa de terreo que abrangue dende Camiña e Valença do Minho até o Morrazo é o lugar de Galicia onde existe unha maior concentración destes petróglifos, que veñen asociados en moitos casos con arte rupestre.

Mesmo nos mostrou tamén podomorfos, marcas na rocha a xeito de pegadas de pés humanos (que seica algún daqueles debía ter o ácido úrico, que tiña deformado algún dos ósos do pé - dixo medio en broma -). Finalmente a xeira continuou cara a Serra da Groba pero eu non puiden ir. Iso si, non hei de demorar moito a miña particular visita, agora que xa teño o vezo metido no corpo.

Recomendounos facer unha visita nocturna, que seica é o mellor xeito de apreciar as formas dos petróglifos, acompañados duns focos, claro está.
No verán o IEM organiza algunhas destas xeiras, así que haberá que estar á espreita. Dende logo é unha visita máis que recomendable, e se pode ser con guías desta calidade, mellor que mellor.

A cesta sen xamón

2011-01-18T22:45:00.001Z

Poderá parecer raro, pero a pequena da casa tivo estes días un agasallo en forma de cesta de Nadal, como se fose un aguinaldo.

O caso é que a Biblioteca Municipal do Porriño convocou novamente o sorteo dunha cesta de libros (como vén facendo nos últimos anos), entre os usuarios e usuarias das últimas semanas do ano. E este ano a sorte levou esa cesta ás mans de Uxía. Así que, aínda que non viñera xamón ningún (e case mellor, despois dos excesos culinarios das últimas datas), fomos polo agasallo. E velaquí.

O volume do continente quizais non deixe ver todo o seu contido, pero foi abondoso e moi variado. Algúns dos libros, sobre todo os de literatura infantil, son dunha feitura e un deseño impecables, que case unha quixera ser nena outra vez para perderse nesas fermosas páxinas.

A araña máis intelixente (Baía Edicións)

E ademais, todo o lote de libros estaba na nosa lingua. E iso é algo moi de agradecer nestes días, onde sabemos que hai "recortes" importantes para a edición, tradución e difusión do libro en galego.

Así que vai dende aquí o noso agradecemento aos responsables da nosa biblioteca, que eran eles e non outros os que deberían ter saído na foto, e os nosos parabéns tamén polo traballo que están facendo de divulgación e animación á lectura.

A leiriña

2011-01-07T01:00:00.000Z

Despois de non ter escrito aquí durante algún tempo, tomo agora folgos para comezar con xeito e boa vontade o novo ano, e aproveito para vos desexar a todos un ventureiro 2011 cheo de saúde e traballo.

O mellor destas festas do Nadal son as reunións familiares e a ilusión dos cativos. O resto vén sendo algo secundario, que ás veces apesta a publicidade, hipocrisía e consumismo, pero o que conta son esas outras cousas. E claro, como hoxe viñeron os reis, chegáronnos tamén novas lembranzas da nenez, da familia e dos que xa non están. Pero tamén a sabedoría dos que aínda viven e atesouran un prodixio de memoria e de saber.

Así a nosa pequena puido xogar coa súa tía-avoa á leiriña, aprendemos que o xogo pola nosa zona ten algunhas diferencias a respecto das que coñeciamos, e que hai moitos anos xogaban a el co que fose (marcando na terra as raias e xogando con coios, ou pintando cun tizón no chan e aproveitando os grans de millo para xogar).

E falando, falando, saíu a palabra recadén, que para min sempre foron as cadeiras dunha persoa moi ancha (maiormente unha muller) que destacan sobre o resto do corpo. Porén, no uso que nos descubriu a nosa tía, chámaselle recadén á parte de atrás do carro, a que é máis ancha e leva máis carga.
Un bo símil, sen dúbida, a acepción que eu coñecía!

E como adoita pasar nestas comidas farturentas e repousadas, chegou a hora da festa. O pequeno tocou a gaita e nós bailamos e cantamos. E así descubrín algunhas coplas, descoñecidas para min, que foi debullando a nosa tía cunha facilidade asombrosa, como se as acabara de aprender:

Miña nai o pote ferve,

a da verdura non vén.

Porteliño da horta,

algunha parranda ten.

Algún día ti pensaches,

do meu corazón ter flores.

Agora vai aos codesos,

que chos hai nos arredores.

Moreniña si señor,

moreniña coma a terra,

morena é miña nai,

e meu pai casou con ela.

Se queres que o carro cante,

no monte do Acival,

bótalle o eixo de buxo,

e as deitoiras de nogal.

Costureira non a quero,

non a queiras meu irmán,

que teñen as pernas tortas,

de se deitaren no chan.

Olvidáchesme por pobre,

eu por rico te deixei,

vale máis un pobre honrado,

que un rico de mala lei.

Sabandixa

2010-11-14T17:34:00.000Z

Esta mañá decidín recuperar o saudable hábito de ir camiñar a lume de carozo. Para min é unha das mellores formas de sentirse áxil, san e comezar o día con forza: desentumécense os músculos, fas exercicio e súas sen precisar unha forma física de profesional, e por riba, neste tempo que arrefría, sentes ese airiño fresco contra a cara que estimula todos os sentidos.

Como debe ser certo iso de que "a cabra tira ao monte", adoito coller cara a Cans, que ten uns camiños e corredoiras á beira do monte Castelo que abre as veas do corazón. Pero hoxe topei cunha sorpresa no camiño: moito antes de deixar a zona urbanizada batín, case co pé, cunha sabandixa no medio e medio da beirarrúa. E como adoita pasar cando vés algo digno de fotografar, pois non levaba a cámara. Así que desta volta aproveito esta foto que topei na rede e que ten ao pé o nome do autor.

Despois, como non estaba segura de que o nome fose o correcto busquei nos dicionarios, e tampouco cheguei a saber con certeza se estaba ben chamado ou non, pois atopei que pode ser un dos nomes que recibe a samesuga, que non ten nada que ver. Así que a ver se alguén me saca de dúbidas.

Lembrei tamén que na nosa casa utilizamos "sabandixa" para referirnos a unha mala persoa ou a quen fai mal coa lingua, é dicir, que fala mal dos demais.

E en resultas dei en pensar que malia estarmos cada vez máis rodeados de cemento e asfalto, aínda quedan recunchos onde segue viva a fauna do país. E iso é unha fortuna!

Pagou a pena a camiñada.

Pés de gato

2010-10-20T23:54:00.002+01:00

Onte foi un día que se pode dicir "completiño". Non foi un deses de "deixar pasar" porque estás canso do traballo da semana e déixaste ir, non. Cansa si que estaba pero desta volta pensei: "pois se podo traballar tamén podo gozar". E así foi.

Á mañá, o maior dos fillos e máis eu fomos facer a marcha cicloturista que organizan todos os anos dende o concello. E pagou a pena: Torneiros, Atios, Cataboi, Pontellas e Mosende. Todo nun abrir e pechar de ollos. Porque o feito de poder pasear en bicicleta por estradas secundarias, onde habitualmente un non se atreve nin a asomar o nariz por medo a que un coche llo leve, dá unha perspectiva das cousas e dos lugares inusual e sorpendente. Había moita xente, grande e pequena; algúns cativos tiñan que ser axudados cando as pendentes se puñan máis de punta, pero á final todos chegabamos a un tempo aos lugares de reagrupamento, que é o que importa. Mesmo comprobei con fachenda que non estaba tan oxidada como pensaba, e que as pernas ían respondendo aos desniveis do terreo con facilidade.

Pero á tarde a cousa púxose aínda máis de punta. E será que "a cabra tira ao monte", ou será que tiñamos ganas de desentumecer o corpo. O caso é que, arroupados por uns expertos amigos, subimos ao Faro de Budiño, e non só a pasear, que tamén o fixemos: estivemos no curuto do penedo grande, entramos na cova que está debaixo, que chaman do "Catapún" onde está a campá do Faro (unha pedra grande que se pode mover cos pés e que parece unha campá a retumbar polo fondo dos penedos), paseamos polos penedos do cumio e pola beira do merendeiro.

Entrada á cova

Boca da cova dende o interior

Interior da cova

E despois, o gran acontecemento: inicíamonos na escalada subindo o Penedo do Valenciano, iso si, primeiro vestimos os pés de gato.

Non imaxinaba eu que ía sentirme tan "colgada", pero gustar gustoume. Aínda que me daba medo nun principio, non podía deixar de aproveitar a oportunidade, sobre todo porque a pequena da casa foi a primeira en probar (a piques de cumprir os oito anos), e abofé que o conseguiu marabillosamente.

Logo foi o maior, e a seguir fun eu: mimadriña!, subín a lume de carozo, que cando cheguei ao último mosquetón e toquei na pedra (sinal de que un chega), ía tan afrontada que parecía que correra unha maratón. Iso si, a baixada, pendurada da corda que tensaba o amigo escalador, foi o desquite, e baixei sen medo e coa sensación de liberación de quen acaba de sacar un grande lastro de enriba.

Foi tal a forza coa que me agarrei coas xemas dos dedos e das dedas, que ao día seguinte lembrei que tiña músculos que había tempo que non usaba. Así que agardo que haxa unha segunda oportunidade, a ver se subo menos tensa e o fago render máis.

Ás veces as emocións máis fortes están ao noso carón. É cousa de tentar a sorte.

O agasallo

2010-09-20T07:35:00.000+01:00

Xa hai ben tempo que recibin este fermoso agasallo de Acuática, e malia a vergoña que me dá a tardanza en responder ao pedido (aínda que si llo agradecín nesa altura), cumpro agora coa encomenda de poñer no meu blog a imaxe de Vale a pena ficar de olho neste blog! xunto á relación de dez blogs que para min merecen esta distinción.

E velaquí os están:

A canción do náufrago

El toupo de fuza

Carta Xeométrica

Acuática

Tan perto e tan lonxe

2010-09-19T02:03:00.000+01:00

Moitas veces adoitamos buscar lugares sorprendentes e marabillosos lonxe da nosa casa ou do noso país. As máis delas comprobamos as diferencias e o atraente dos lugares afastados xeográfica e culturalmente, pero non sempre nos decatamos das marabillas que temos á beira.

Como esta semana tiven algúns días soltos de vacacións, que agradecín para poñer en orde a vida doméstica e comezar setembro cos deberes feitos, aproveitei tamén para convidar aos da casa a facermos unha pequena excursión. E alá fomos, tan perto pero tan lonxe, a Monteferro. Porque o certo é que imos moitas veces ás praias de Nigrán pero xa había ben tempo que non subiamos a este recanto.

Andar non andamos moito, que os rapaces estaban cansos e xa ía moita calor contra o mediodía, pero puidemos comprobar que a urbanización aumentara moito no inicio da subida con respecto á última vez que estiveramos alí, ao mellor demais (beirarrúas en exceso, farois, cableados, rotondas, piche, e demais signos de "modernidade"). Logo, buscando na rede, atopei que xa hai xente comprometida e preocupada por este fermoso contorno natural e o seu futuro, e que cómpre estarmos atentos a estes e outros lugares para que non sexan vítimas da especulación e a urbanización excesiva.

Aínda así fixemos unha ruta que nos levou dende o comezo da estrada ata a punta máis ao norte-noroeste, onde puidemos comprobar que rozaran a vexetación recentemente e accedimos a un pequeno cabo dende onde miramos as Illas Cíes ao noso carón, a Praia de Patos á dereita e o Faro de Monteferro á esquerda.

E enriba duns cons, alá no fondo, estaban pousados uns corvos mariños que miraban cara ao horizonte.

O certo é que daba gusto camiñar polas zonas máis sombrías, sentindo o recendo do mar e a frescura do vento mareiro. Iso si, nalgúns lugares, amáis de piñeiros abondaban tamén as acacias e as mimosas, que parece que dun tempo a esta parte están a medrar sen control. Cumpría unha boa limpeza destas especies invasoras.

Logo collemos o coche novamente ata o cumio onde se vían con claridade as Estelas, Panxón, Praia América, Monte Lourido, a Praia de Santa Marta e Baiona. Era como unha imaxe desas de 360º das webs de turismo, a facernos tolear e confundir, que un xa non sabía onde era mellor deter a vista. Logo camiñamos arredor do monumento á mariña universal, que tamén ten a cancela que dá á cheminea interior rota e cun monte de broza dentro. O contorno do merendeiro coas súas mesas e asadoiros estaba limpo e en bo estado, e convidounos a volver noutra ocasión acompañados dunha boa merenda para ver dende alí o solpor.

Oxalá que non estraguen este fermoso lugar, que para acondicionar os espazos de recreo non é preciso empichar e encher de cemento todo canto hai. Para os bos camiñantes non hai nada mellor que os carreiros e camiños de terra e pedras.

Dende alí baixamos deica Panxón para lles mostrar aos cativos unha das fermosas creacións do noso paisano, o porriñés Antonio Palacios: o Templo Votivo do Mar. Así puidemos ensinarlles unha das marabillas do arquitecto porriñés, ao que pouco a pouco e sen se decatar van admirando e afeccionándose. E cando se senten ao seu carón no banco da Praza do Concello saberán algo máis deste artista da edificación.

E sen querelo, nós tamén, lembramos algo xa esquecido: a existencia, a carón deste templo, dun arco xermánico.

Ás veces descubrimos ao noso carón cousas marabillosas que mostran a sabedoría dos nosos devanceiros e, coma neste caso, unha concepción estética do contorno admirable.

Nordestinas no sur

2010-09-08T00:49:00.000+01:00

Hoxe o día amenceu morriñento, coa preguiza esa que se acubilla en nós cando comeza a refrescar e se fai preciso achegar a roupa ao pescozo ao espertar. Parecía máis un día do norte que do sur, maiormente polas nubes negras e grises que fixeron do ceo un mar de algodón.
Lembrei as NORDESTINAS, que o sábado estiveron no Porriño regalándonos os sentidos...

A súa forza no directo é marabillosa: a voz profunda e agarimosa de Ugía; a vocalización e expresividade magnífica da voz aguda de Guadi; e os harmónicos sons producidos polos vertixinosos dedos de Abe envolvéronnos nas ondas dese mar do norte do que falaban.

Claro que, á parte da música, as súas palabras e comentarios retranqueiros tamén nos enriqueceron, e así soubemos que aos jodechinchos chámanlles en Cedeira carollos (referido principalmente aos veraneantes de Ferrol). E é que en todas partes espiga o pan, e xa se sabe que entre veciños...

Dende este sur abafante, nun verán ardente e longo de máis, recibín con verdadeira emoción e pracer aos nordestinos, igual que hoxe recibín marabillada o cheiro a inverno coa auga do ceo feito de algodón gris.

Tarde piei!

2010-07-29T00:04:00.006+01:00

Pois si, con esta mesma frase me regalou o oído a pequena cando estabamos a bañarnos hai un par de semanas en augas bravas do atlántico. O certo é que o mar estaba aqueles días ben movido e non sempre se podía escapar da súa forza. En medio do baño, e xusto cando andabamos a saltar as ondas para evitar que pasaran por riba da nosa cabeza, a cativa foi sorprendida por unha onda grande que lle fixo tragar un bo grolo de auga salgada; e, de contado, ela berrou ao tempo que ría: tarde piei!

Non sabía eu que a súa cabeciña ía transformar á súa maneira a frase que eu sempre lle digo cando acorda algo fóra de tempo: tarde piaches! Pero o certo é que me fixo rir e sentín que a nosa lingua tamén estaba viva para ela.

O caso é que nestas semanas de calor, nas que nos mergullamos nos areais e en todas as augas que poidan servir para nos refrescar, teño observado que a lingua galega está máis viva do que algúns quixeran.

En Nigrán, a onde acostumamos ir cando imos ao mar máis perto, sempre observo como a maioría da xente fala galego. Si, galego, e iso que en xullo e agosto está chea de "madrileños et alii". Pero a xente da cotorna e de terras próximas fala a cotío na lingua do país. É moi gratificante escoitar como a falan os mozos e mozas adolescentes que "ligan" no areal, ou aqueloutros algo máis maduros que xogan partidos de fútbol na area, ou aqueles pais e nais que levan aos cativos á beira nos seus primeiros baños no mar. Alí mestúranse marabillosamente os sons seseantes e cantareiros da beiramar cos ecos do "tu" ou o "eiquí" que veñen de terra adentro.

Pero tamén cando un sae fóra do país parece que os oídos están máis perceptivos e que son máis permeables a todo aquilo que chega a eles. Así é como tamén observei, durante as vacacións, que os galegos e galegas que paseaban pola cidade da "panza de burro" eran facilmente recoñecibles. E non é que chamase a atención a súa entoación, o seu vocalismo ou a cadencia das súas frases. Non. Recoñecíanse facilmente porque falaban galego, entre eles e cos seus fillos, e iso enchía as miñas orellas de dignidade e orgullo.

RANCHO CANARIO

PAPAS ARRUGADAS

Alí tamén vimos moitos restaurantes galegos, que promocionaban a comida galega e canaria. E é ben certo que degustamos pratos moi saborosos (rancho canario, papas arrugadas, co seu mollo de cilantro, picón ou vermello; ou gueldes fritidos.

Pero o polbo guisado que tomamos aínda non chega ao noso á feira, con perdón, que eles chámanlle "guisado" ao que para nós é cocido.

Por certo, que nesas terras do sur ao millo tamén lle chaman millo.

Ao mellor o que teríamos que facer é ir todos uns días fóra da terriña para decatármonos do afortunados que somos, e para sentirmos de verdade o orgullo de termos unha lingua de noso. E xa se sabe, como parece que o que vén de fóra semella mellor que o propio, se cadra ao mirar cara a dentro dende o exterior decatámonos do seu valor.
A nosa lingua segue a ter futuro e segue viva, dentro e fóra do país.

Muíños do Tripes e sabedoría popular

2010-05-30T23:41:00.003+01:00

Aínda que xa hai un par de semanas desta experiencia, non quixera deixar de facer referencia a ela, porque creo que habendo xente coma esta non perigarían tanto nin a nosa cultura nin a nosa lingua.
O domingo 16 de maio tiven o pracer de facer o sendeiro do río Tripes en Pazos de Reis, Tui. O convite fíxomo Alberto Romero, a quen coñezo dende hai anos pero que non tiña visto dende hai moito tempo, da Asociación de muiñeiros do Tripes. Eu sabía que el estaba nunha asociación que pretendía a recuperación dos muíños do Tripes e de todo o que isto leva consigo, como por exemplo a recuperación do burro fariñeiro ou a celebración da festa das papas de millo.

Pois ben , alá fun cos dous nenos e a experiencia non defraudou.
Fixemos unha ruta ao pé do Monte Aloia, seguindo o curso do río Tripes, primeiro cara abaixo e logo cara arriba, e fomos vendo os distintos muíños, as presas, as levadas, e escoitando as fermosas historias que o noso guía foi bebullando polo camiño. Eu ía pensando, entretanto, na sorte que tiñamos ao poder aprender da súa boca todos aqueles pormenores da vida labrega de hai 60 ou 70 anos, porque nese tempo, cando aínda había moito gando e todo o mundo tiña a súa leiriña de millo, aínda que só fora para autoconsumo, os muíños traballaban día e noite, e só á beira deste río había máis de 40 muíños.

Soubemos dos muíños de maquía, aqueles que os propietarios alugaban a cambio dunha parte do millo moído, os diferentes xeitos de facer as presas se a auga ía para un só muíño ou para varios, ou a orixe da muiñeira no ruído que fai o tarabelo contra a moa.

Sinto moito non ter levado a cámara de vídeo para gravalo, porque todo o que nos contou merecía estar nun documento ben feito. Aínda así graveino coa cámara de fotos, pero entre a pouca habilidade miña e máis os medios técnicos que non eran moi bos, o documento recollido é bastante deficiente. Aínda así quero ensinárvolo, para que vos fagades unha idea desta mostra de sabedoría popular, e animarvos tamén a que fagades a ruta: paga a pena.

Desfacendo

2010-05-08T18:51:00.017+01:00

Hoxe esquecín levar a cámara de fotos cando fun facer os recados ao centro, pero case mellor. Como xa dixo Paideleo, volveron soterrar as vías do tranvía.
Poida que non lle parecera que o resultado final fose o mellor, pero que despois do traballo e o custo económico que supuxo mostrar ese anaco da historia do Porriño dean en desfacelo e ocultado baixo lousas, non ten perdón.
O caso é que seica era un perigo e que entorpecía moito o paso... Non creo que ese sexa o motivo, porque ademais de ser mentira sempre se podía ter buscado unha solución mellor (poñer unha varanda máis alta, cambiar o tipo de cristal e a ventilación,...). Pero non, do que se trata é de desfacer o que fixeron os outros, para que se vexa quen manda aghora.
E falando de desfacer, tamén están facendo unha boa desfeita as máquinas da deputación que están "empichando" todas as rúas da Gulpilleira.
Definitivamente, tolearon:
botaron tal capa de asfalto que agora parece unha estrada nacional! E creo que tamén andan por Atios e por outras parroquias, de novo para que se vexa quen manda aghora (mentres que nos sete anos anteriores esas mesmas máquinas nin sabían onde quedaba O Porriño).

E desfacendo, desfacendo, ao mellor tamén toca algo pola Escola de Música. Onte comunicáronnos nunha reunión da ANPA que o alcalde non tiña moito interese en continuar coa escola, que eran demasiados gastos e que coa banda de música chegaba!
Teremos que agardar logo a que saia a concurso a nova concesión, pero se é así, creo que veñen tempos revoltos na Louriña.

Concertazo

2010-04-19T19:18:00.018+01:00

O certo é que ao principio tiven as miñas dúbidas sobre ir ao concerto de Pontevedra, organizado por Queremos Galego. As dúbidas viñan de se ir toda a familia ou levar só ao maior dos fillos (de 12 anos), porque en canto soubo que actuaban Luar na Lubre, Fuxan os Ventos, Berrogüetto, Ruxe Ruxe e Lamatumbá (entre outros) non quería perdelo.

Finalmente o pai quedou na casa coa pequena, porque pensamos que ía ser moito tempo para ela e que se ía facer moi tarde. E foi mellor así, porque o irmán non quería marchar sen escoitar e ver a Lamatumbá, e claro, eran os últimos en subir ao escenario.

Cando chegamos á beira do Lérez xa vimos mareas humanas de xente que se dirixían ao recinto feiral, e a cousa prometía. Nós, polo si ou polo non, levabamos cadanseu bocata de tortilla francesa e auga, e logo de ver as colas que había para facerse con algo de beber ou comer, fixemos ben.

Non podo dicir que houbera grupo que nos decepcionara, mesmo descubrimos algúns que non coñeciamos e que cumpriron as mellores espectativas.

Así foi que comezou Zurrumalla, co seu estilo tradicional e festivo. Logo viu Fía na Roca, que malia non estaren todos por mor doutros compromisos, non querían faltar nesta festa da nosa lingua, segundo manifestou Sonia Lebedynski.
E a cousa comezou a subir de ton en canto apareceu no escenario Fuxan os Ventos: alí os estaban, diante dos nosos ollos, sen faltar ningún (mesmo estaban todos os músicos que os acompañan na actualidade). Os cinco temas que tocaron (igual ca todos os grupos) souberon a pouco e marcharon baixo o berro de "outra, outra!".
Logo actuaron Espido e García MC, co contraste de estilos, voces e harmonías, pero co denominador común da lingua propia e da rebeldía.

A temperatura seguiu a subir e houbo un estourido cando saíu o Carrabouxo e comezou a animar co seu humor retranqueiro, e a cantar e facernos cantar, que alí cantou ata o máis apoucado aquilo de:

"Mamá eu quero, mamá eu quero,
mamá eu quero galego,
quero escribilo, e quero lelo,
quero falalo na rúa e no colexio"

E de seguido faciamos todos coro co de:"Xoo, Feijoo!".

El mesmo foi o encargado de presentar o seguinte grupo, nada menos que os de Ruxe Ruxe. Nunca tal cousa vira e tanto o cativo coma min quedamos prendados. E por riba cantaron a de "Na miña casa non manda nighén". Era a guinda do pastel.

A seguir houbo sosego e pracer sonoro cando encheu o escenario coa súa voz Uxía, que mesmo parecía que estabamos vivindo no ceo. E pouco despois chegaron a forza e a mestura de Berrogüetto, que conseguiron facernos vibrar dun xeito abraiante: os pés movíansenos sen querer.

Berrogüetto - Lévame de aquí

Berrogüetto | MySpace Music Videos

Luar na Lubre buscou para a ocasión temas que poideran ser seguidos por todos e conseguiu que a xente cantara con eles; mesmo interpretaron "A Carolina", pero co retrouso mudado para a ocasión: "Queremos galego, queremos si señor; queremos o decreto?, non o queremos non!".
Logo viu A Quenlla, coa súa voz de denuncia, compromiso e solidariedade (interpretaron Irmau), Os Carunchos co seu cantar festivo e de raíz, e Os Tres Trebóns, que mesmo parecía que ían rachar co escenario (Xurxo Souto, coma sempre, sen perder os folgos).

E chegamos ao final; despois de estar alí seis horas non iamos marchar sen ver a Lamatumbá, que senón ao rapas dáballe un algho. Estiveron bárbaros!

Pagou a pena. Parabéns á organización deste macro-concerto, porque acubillar a tanta xente e acomodar a tanto músico no mesmo escenario, conseguindo ademais que a parte técnica estivera case ao cento por cento e coa celeridade con que o fixeron merecen unha forte ovación.

Alí demostrouse que a xente así o sentía, e, dende logo, a nosa lingua estivo o sábado máis viva ca nunca. Mil primaveras máis!

Un nome fermoso

2010-04-04T01:33:00.005+01:00

Hai uns días fun testemuña dun feito abraiante e vergonzoso.
Fun presentar un documento nun rexistro dun concello (non digo cal por non ferir sensibilidades), e mentres agardaba a que fose atendido un mozo que estaba diante miña coa súa cativa (de non máis de tres anos) presenciei unha escena indescriptible.

A "funcionaria" (e póñoo entre aspas porque é un insulto para o funcionariado) preguntoulle ao mozo (seguindo, como veredes, os principios máis elementais da cortesía, a boa educación e o respecto pola lingua dos administrados):
- Como es el nombre?
- Marea, - dixo o mozo.
- María?
- Non, Marea.
E arqueando as cellas de incredulidade como se acabase de aterrar noutra galaxia continuou:
- Marea???? Y ese nombre, de donde lo sacasteis?
E sen deixar falar continuou:
- Desde luego, ahora le poneis unos nombres más raros...
E eu que fervía por taparlle a boca á maleducada "funcionaria" espetei:
- Pois é un nome moi bonito!
O mozo mirou para atrás como agradecendo coa mirada que alguén o defendese de semellante abuso e limitouse a esbozar un sorriso de agradecemento. Logo atendeu con moi boa educación o espiche da "señora" e non se queixou en ningún momento.
Pero como a "susodita" aínda non quedara conforme, volveu atacar:
- Es que ahora le poneis unos nombres rarísimos; como si os da por ponerle "bolígrafo".
Eu, que xa non aturaba máis o sangue que fervía a cachón na miña cara e a vergonza allea que me estaba a dar a escena, atinei só a defender - para non ser eu tamén malensinada -:
- Pois como moitos outros nomes da natureza: Lúa, Sol ou Mariña. Marea é precioso.

O mozo continuou coa xestión e a "elementa" calou por fin co conto.

Eu mirei para a cativa, que era fermosa coma un sol e doce coma a Marea, e pensei que o nome lle ía que nin pintado. Observei de novo o seu pai, calado e resignado, mostrando unha educación e unha paciencia dignas dun Santo Job. E logo volvín ver a cara de ferreiro da "señora" e a súa ignorancia supina sobre onomástica, sobre a nosa lingua e sobre as máis elementais normas de convivencia, respecto e educación.

Convencinme a min mesma de que isto era unha anécdota e de que a susodita era unha rara avis, a Deus grazas. E malia o espectáculo, quedei contenta de ter estado alí nese preciso intre para poder dicir que Marea era un nome moi fermoso.

Coa ilusión dos cativos

2010-03-20T01:27:00.009Z

Estes días estiven a darlle voltas á ilusión que poñen os nenos cando fan algo, ou cando viven algo por primeira vez. Lembreino, de primeiras, o domingo pasado, cando levei ao aeroporto a tres mulleres de "mediana idade" (entre elas miña nai), que ían de viaxe. Dúas delas era a primeira vez que viaxaban en avión e a outra só fora unha vez. Cos nervios falaban e rían moito, e eu pensei que era moi fermoso velas marchar así, tan contentas e ilusionadas; parecían cativas. Aproveitei para facerlles algunhas bromas antes de "embarcar" (por se lles pitaba a alarma, que se tiñan que espirse, e cousas así) e foi marabilloso ver as súas reaccións de incredulidade e aceptación.

Ás veces bótase en falta que a xente se ilusione coas cousas, tanto que sexan pequenas coma grandes, coma cando eramos cativos. A capacidade de ilusionarnos debería estar viva sempre, porque iso fainos sentirnos vivos tamén. E pensei que xa que non tiveran a sorte de poder viaxar de novas que tiñan que aproveitar agora, mentres tivesen saúde.

Mentres agardabamos descubrín, por exemplo, que hai porcos que nacen sen cú (desculpade a miña ignorancia, pero fun nena de vila), e que hai que facerllo para que os marrellos (como explicaba unha delas) non morran: o sistema era moi caseiro e consistía en quentar un fuso no lume e arrimarllo á pel que tapaba o orificio de saída, entre as pernas. Así o animal podía comer e cagar (desculpando) con normalidade, senón morría. Está a vella a morrer e está a aprender!

Pensei tamén que ás veces cremos que sabemos moitas cousas importantes para vivir pero que, chegado o caso, ao mellor non saberíamos desenvolvernos tan ben como pensamos. A vida de agora carece de moitas compoñentes básicas, sobre todo relacionadas co medio natural, que deberíamos ter.

De segundas lembreime da ilusión de cativos cando vin como os fillos lle preparaban os seus agasallos ao pai, e de como sentían cando lles saía mal e non quedaba como agardaban. E tamén cando fomos ver o maior xogar un partido de baloncesto (ben xogado, por certo) e o felicitamos ao saír, ou de como a pequena daba chimpos e progresaba cos exercicios de ximnasia rítmica, orgullosa diante dos nosos ollos.

O malo da semana foi que eu tamén tiña a ilusión de que o "decreto do plurilingüismo" mellorara con respecto ás bases publicadas anteriormente, pero non foi así: seguen tendo complexo de ser galegos e así llelo transmiten aos nosos "ilusionados cativos", que cando cheguen a educación infantil en contextos castelán falantes non van aprender nada na nosa lingua, e que o resto van poder utilizar na aula a lingua da súa preferencia, como se xa lle tiveran (algúns claro) moito respeto aos profesores e como se as linguas se aprendesen sen falalas (seica que para garantir a liberdade lingüística). Eu non sei logo que pintamos nas Escolas de Idiomas falando na lingua que estamos a estudar, se iso da "inmersión lingüística" é tan prexudicial...
Como di miña nai cando alguén se porta con malos modos ou con desprezo para os outros. "é coma unha porca raeira" (así son, falando de porcos).

En fin, malia todo, eu vou seguir tendo ilusión, coma os cativos.

Máis orgullo aínda

2010-03-07T01:29:00.009Z

Estes días non me foi doado escribir, e iso que foron moitas as motivacións, pero ás veces o cansazo fai que o último que queiras é porte á noite outra vez diante dunha pantalla.

Como creo que xa se dixo moito, e moi ben dito, acerca de "galego, no sentido máis pexorativo da palabra", non vou perder máis tempo en falar dalguén que non merece máis que o noso desprezo. Iso si, como a río revolto, gañancia de pescadores, os de Augas de Mondariz aproveitaron (moi ben, por certo) o tirón, e sacaron esta publicidade: así aínda estamos un pouco máis orgullosos, que non vén nada mal nos tempos que corren. Iso si, cómpre que se comprometan realmente, porque a súa web aínda está maioritariamente en castelán, e o que está en galego parece feito por un tradutor automático non demasiado fiable.

E falando de orgullo, teño que confesar que me sentín a nai máis orgullosa do mundo estes días atrás, cando a nosa pequena se estreou bailando ao noso xeito, ao xeito tradicional do país. Agora, que comeza a integrarse n'os Penediños, lembro o tempo no que eu tamén empecei a bailar da man de Gloria Caballero, en Ponteareas, e a emoción que supuña para min vestir o traxe e saír a bailar diante da xente. E por riba (á velles, viruelas), dende hai uns meses volvin recuperar a emoción, o xeito e un pouco de forma física (que todo cómpre) para bailar de novo e vestir o noso "pesado" traxe tradicional (que pesa un quintal!). Aí estou de novo bailando a carballesa, a xota ou o pandeiro.

A pequena, que polo de agora só bailou a muiñeira e a ribeirana vaise defendendo. A nai tenta coller a forma precisa (que bailar de seguido a carballesa, a xota e o pandeiro non vos é doado para calquera - modestia aparte -), pero estamos no camiño e seguiremos tentando recuperar o noso, na música e na danza tamén.

O noso orgullo

2010-02-16T07:58:00.006Z

Escoiteino onte á mañá na radio, antes das oito, cando ía traballar, e ao revés do que lle pasou a Luis Tosar, deume un "subidón" que non sei explicar. E é que me emocionei tanto ao sentir como facía o seu agradecemento máis íntimo na nosa lingua que me sentín orgullosa, como se fose da miña familia.

E finalmente pensei que si, que era da nosa familia, da familia dos que estamos orgullosos da nosa lingua e do noso pequeno país.
Os meus parabéns e longa vida e traballo.

Vergoña allea

2010-02-02T23:46:00.007Z

Onte foi un día inesquecible para a cidadanía do Porriño. Non sei moi ben explicar como me sentín, pero cando vin as imaxes da moción de censura no concello sentín como me subían as cores á cara, sentín que os latidos se me aceleraban e na miña boca pequena berrei cousas que non vou reproducir. Sentín vergoña polos insultos, os berros, os apupos, a mala educación, a falta de respecto polo Porriño e polo seu topónimo (centos de veces mal pronunciado) e pola falsidade e hipocrisía dos que agora chegan ao poder.
Non se entende moi ben como despois de seis anos e pico nos que gobernou en minoría o BNG, e nos que a "dereita tripartita" non conseguíu poñerse de acordo, agora toca a hora de facerse de novo amigos, seica que para gobernar polo ben de todos. E digo eu, se ata tiñan mala relación entre algún dos candidatos, que nin se falaban, de onde saíu agora este repentino "namoramento"? Non será que o encantador de serpes de Ribadumia tocou a melodía precisa no momento oportuno?
O conto é que se xuntan os do PP, os Independentes (unha escisión do PP), e máis Cidadáns... (unha escisión dos independentes), e por riba a forza máis votada das tres (PP) cédelle a alcaldía á segunda (Cidadáns), e o candidato dos Independentes di que deixa a política...

Ou eu son moi parva ou aquí cheira a ghato.

O único bo que nos queda de todo este vergoñento proceso é que unha boa parte da cidadanía foi quen de saír á rúa e dicir que isto era unha trapallada e que estaba en contra da moción. E así naceu a plataforma contra a moción de censura no Porriño.
De seguro que as cousas xa non volverán ser iguais, porque o noso silencio xa non o poderán mercar nunca máis.

12 anos

2010-01-19T23:30:00.007Z

Aínda que xa pasan das doce, hoxe, 19 de xaneiro, fixo 12 anos o primoxénito da casa. Ás veces penso que é imposible que aquel meniño tan tranquilo, durmiñón e mansiño, que tardou máis dunha semana en nacer sobre a data prevista, poida agora estar case tan alto coma min, teña unha grande sombra enriba do beizo superior e descontrole tanto o timbre e o volume da súa voz irrecoñecible que parece un estraño na súa propia casa.

Pero cando miro para el, ás veces sen que el me vexa, e miro como ri, as máis das veces con ese riso convulso que sae a cachón do seu corpiño medrado, faime sentir a persoa máis feliz do mundo. E iso que ás veces anda coa "parvoeira" e non é doado de aturar. Pero á nosa maneira, entendémonos.

De feito, el aínda non sabe cal é o agasallo que hoxe non chegou a tempo pero que está en camiño: un CD de Loretta Martin. Só agardo verlle a cara cando o teña entre as súas manciñas. Vanlle brillar os ollos coma se fosen dúas estrelas!

Oxalá sigamos tendo sempre esa complicidade e viva feliz moitos anos máis.

Era un airiño soave

2010-01-10T01:06:00.011Z

Hoxe, á boca da noite, e para continuar un bo comezo de ano, fómonos encher de "ilusión" en familia e con amigos onda o ilusionista Martín Camiña, que trouxo ao Porriño o espectáculo "A outra realidade". E aínda que aos máis pequenos se lles fixo un pouco longo, porque había partes lentas de máis para eles e que non entendían moi ben, o certo é que o espectáculo pagou a pena. Ademais das habilidades do mago, algúns dos "trucos" verdadeiramente máxicos, sorprendeume moito a posta en escena, cunha música e unha escenografía misteriosa e que semellaba saída das tebras, e o acompañamento musical en directo na primeira parte do espectáculo. E para a miña sorpresa alí estaba tocando a súa arpa a benquerida e admirada Marta Quintana.

Entón lembrei a importancia que sempre tivo a música para min e a cantidade de xente que coñecín a través dela. E nas lembranzas veume á memoria a Coral do Porriño, que este ano recén rematado celebrou o seu 50 aniversario, baixo a dirección e estímulo do marabilloso músico e compositor Antonio Paz Valverde. E xustamente porque a sensibilidade deste home tocou distintos nomes das nosas letras poñéndolle música aos seus poemas, entre eles Xosé Mª Álvarez Blázquez, lembrei tamén o fermoso traballo editado pola Biblioteca Pública do Porriño no ano 2008 con motivo da celebración do día das letras galegas adicado ese ano a este escritor. No traballo titulado Palabras Liberadas incluíanse entre outras moitas gravacións o poema "Era un airiño soave" con música de A. Paz Valverde. O primeiro audio que vos poño correspóndese coa peza orixinal escrita para coro e interpretada pola Coral do Porriño.

Era un airiño soave (Coral Polifónica do Círculo Recreativo Cultural do Porriño)

O segundo é unha versión moderna da partitura orixinal na que se mesturan ritmos modernos, sintetizadores e a voz de Marta Quintana. Por certo, que esta versión está feita por dous sobriños do noso músico (Marcos Legazpi e Javi Paz). Bendita a rama que ao tronco tira!

Valen máis ca mil palabras...

2010-01-05T13:47:00.006Z

Cos ollos abertos

2010-01-03T01:01:00.016Z

O Nadal segue e continuamos a aprender das festas, das reunións familiares e dos amigos.
Arredor da mesa e, sobre todo, cando a euforia do bo comer e beber alegran aínda máis o espírito, sempre aparecen as palabras reviradas e con dobre sentido; soubemos que ás veces é preciso recuncar para facer feliz á parella, aínda que por momentos fallen as forzas e mesmo as ganas. Soubemos tamén que a música reconforta os sentidos e engrandece a alma, mesmo cando se canta non moi atinadamente e con algo de desafinación, porque rodeados dos nosos e coa alegría que dan as xuntanzas arredor dunha boa mesa tanto ten cantar o "miudiño" coma "campanas de Belén": o caso é pasalo ben, rir ás gargalladas e gozar da festa do momento. E claro, como desta volta estreouse como gaiteiro o noso pequeno que agora xa non o é tanto, sentimos o orgullo de ter feito algo que realmente paga a pena.

As comidas son importantes, pero as bebidas non o son menos; probamos de todo e sempre cun gusto no padal moi agradecido, dende o "licor do negro café" ata o Albariño máis albariño, saboreándoo todo como se fose a primeira ou a última vez que o degustasemos.

Aprendemos tamén que aínda que na casa non se gardou o "tizón de Nadal" como facían antano, a calor da lareira xunta os corpos e mestura as palabras, e gozamos ao saber que para acender o lume fai falta garamata, que é un conxunto de garabullos ou leña miúda, pero que para mantelo aceso e con forza cómpre máis un bo toro que non o deixe arrefriar.

Verificamos novamente que as badaladas que deron na TVG da nosa Berenguela non estiveron ben anunciadas, e cando comezamos coas uvas xa ían pola segunda badalada. Iso si, coma sempre, os bagos mesturados coa risa e a confusión dos repiques fixéronnos atragoar, pero tragar tragámolas todas.

E entre as mellores cousas gozadas e vividas estiveron tamén os reencontros: coa familia, cos novos amigos e cos vellos amigos e compañeiros. Xustamente polo convite dun deles (Souto de Herville) descubrimos un fermoso Belén.

E tamén lembramos que as palabras poden ser reviradas na súa forma, pois atopamos "Erbille" nun sinal de tráfico da estrada PO-331 cando no Nomenclátor Oficial de Galicia aparece como Erville. E iso agora, que aínda está "en vigor" o Decreto que regula o uso da lingua galega no ensino (124/2007), é dicir, o do 50% e a oficialidade dos topónimos na forma propia, a galega. Que Deus nos colla confesados se entra en vigor o "borrador do novo decreto"... Ao mellor na estrada terán que poñer indicadores trinlingües, por iso do 33% do tipo: Erville - Guisante - Pea!!!

Teremos que estar cos ollos ben abertos neste 2010.
Saúde e boa vista...

Bo comezo de Nadal

2009-12-20T23:02:00.012Z

Aínda que moitos falan de que non gustan do Nadal, eu teño que recoñecer que segue sendo un devalar de celebracións que agradezo. Só chega a tristura ao lembrarse dos que xa non están, pero aínda así gústame lembralos nestas datas cando aínda estaban.

Hai uns oito días puxemos na casa o nacemento e máis a árbore, que me seguen fascinando, e que me fan lembrar a infancia na que xa soñaba dende semanas antes con ir buscar a terra e máis o musgo. Pois ben, desta vez eu so dispuxen do lugar e coloquei a materia prima recollida. A pequena da casa encargouse de "montar o Belén" e foi colocando cada cousa no seu lugar, segundo o seu bo criterio. E como os gatos sempre andan nos tellados, segundo ela mesma dixo, plantou dous gatiños enriba do mesmo portal de Belén. Agora xa daba gana de cantarlle este canto de berce.

Pero este Nadal tivo tamén unha "inauguración" das festas diferente. Por convite do meu compadre que conseguiu as invitacións, o maior e máis eu fomos ao concerto de Fuxan os Ventos organizado pola Universidade de Vigo no Centro Cultural Caixanova (ou Teatro García Barbón). Presentaron novamente o seu "Terra de Soños", e pódovos asegurar que foi un verdadero soño. Para min, lembrar toda esa música e esas letras, que dicían máis que o explícito no texto e que agardaban na memoria dende a nenez. Para o cativo, abriuse diante dos seus ollos e oídos un mundo de soños que non agardaba presenciar, nin tan vibrante nin tan divertido. As voces non deixaron de sorprendelo, tampouco o feito de poñerlle cara a aquelas voces que tiña escoitado en casettes vellos, pero ademais desta re-volta o Fuxan de sempre está arroupado por un grupo de músicos magnífico, que fai sentir dun xeito novo o xa coñecido e admirado.

E a nosa selección?

2009-11-29T23:33:00.012Z

Onte, cando estabamos a cear, e logo de que se xogase o "patido da xornada" que o noso maior foi ver canda seu pai, preguntou cando podían ir ver un partido a Balaídos, e se este ano ía xogar outra vez alí a Selección Galega. El, que asistira en 2007 ao partido entre Galicia e Camerún, non esqueceu o ben que o pasaran (malia ter agardado máis dunha hora a que comezase o partido e o frío que paparon), o ambiente, a festa e o recén estreado anuncio de Gadis a soar seguido polos altofalantes a dicir: Vivamos como galegos!

Sen saber moi ben como explicarllo dixémoslle, para abreviar e simplificar, que este ano non ía haber partido da Selección Galega porque nin foran convocados nin se sabía que ía pasar no futuro coa Irmandiña. El preguntou con cara de estrañeza por que, e espetámoslle: o goberno galego de agora non ten interese na Selección.

Logo quedei pensando no sinsentido da frase: un goberno "galego" non ten interese polo "galego", pero non só pola Selección, unha anécdota máis, senón pola nosa lingua no ensino e na administración pública, pola actividade cutural do noso país, polas traducións ao galego de clásicos universais e polas traducións a outras linguas da clásicos galegos,... En fin, non souben explicalo, e non o entendo.

Como non perdo a esperanza e creo que a auga, tarde ou cedo, ten que volver ao seu rego, vou pedir aos Reis Magos que no 2010 se reconduza a situación, e que nós, as galegas e galegos, sexamos quen de reclamar o que é noso. Agardo tamén que o agasallo non quede nun simple "chiche verás pra o día de San Blas", ou como sentín dicir onte ao meu compadre "un estatalá furado para a Pascua".

Quen sabe, sabe

2009-11-16T20:09:00.004Z

Non sei se é que me estou a facer vella, ou que teño demasiada sensibilidade, pero sexa como for non me dá vergoña recoñecer que me emocionei con este video. Chegoume a través de TRAFEGANDO RONSEIS, e ás veces penso que se tiveramos máis en conta os nosos maiores saberíamos vivir mellor e entender cousas que escapan ao noso entendemento.

Oxalá se invista máis en investigación e o "alemán", como se lle chama popularmente ao Alzheimer, deixe de destruir a mente das persoas.
Mentres, aprendamos deles: teñen máis experiencia ca nós.

Nébeda

2009-11-01T01:44:00.006Z

Xa hai ben tempo que teño interese nesta planta aromática, a nébeda ou néboda.
O certo é que na nosa casa chámanlle "nédiva" e é a herba coa que condimenta a miña avoa o guiso de xoubas ou as filloas. Pero ademais hoxe descubrín, falando con Naideleo, que tamén lle queda moi ben ao peixe cocido e ás castañas. É sorprendente a cantidade de usos que se lle pode dar aos froitos da natureza.

Pois ben, a nébeda (Calaminta nepeta), á que tamén chaman en portugués "erva das azeitonas"e en castelán "calaminta" ou "albahaca", non debe confundirse coa Nepeta Cataria ou "herba gatuna", que aínda que presentan un feitío parecido esta segunda seica ten unhas propiedades "alucinóxenas" para os gatos e en canto a topan non son capaces de apartarse dela.

Como xa estamos no tempo das castañas habemos experimentar coa nébeda tamén ao facelas cocidas, que eu só sabía o de cocelas con anís ou fiuncho, e hai que estimular os sentidos.

Haberá que ter conta e fixarse nos seus efectos, non sexa o demo que vaia ter sobre nós influencias semellantes aos da gatuna sobre os gatos.

Tollemerendas

2009-10-25T23:06:00.003Z

Como tiña a débeda de buscar a floriña que se parecía á flor do azafrán (da que falei hai pouco), aquí presento a denominada tollemerendas ou quitamerendas.

Segundo me dixeron hoxe cando andabamos de paseo polo San Amaro, e atopamos unha morea delas á beira do adro, era a flor que aparecía cando os días comezaban a devecer e xa non había tempo para tomar a merenda, pois coa caída do sol logo viña a hora de cear. E de aí lle vén o nome.

Pois ben, igual que pasou no Xurés, neste caso a devandita flor apareceu tamén no mesmo lugar onde nacía abundantemente a chamada flor do azafrán. Que terán as dúas floriñas en común?

A flor do azafrán

2009-10-17T01:19:00.003+01:00

A fin de semana pasada estivemos de excursión polo Xurés coa familia e uns amigos. Das moitas e interesantes cousas que descubrimos a min quedoume ben gravada a flor do azafrán. Estaba por todas partes, mesmo no medio do camiño a nacer entre o xabre e as pedras.

E moi semellante a esta aparecía tamén con frecuencia outra flor de cor tamén lila pero cos pétalos máis grandes e tesos, e cos pistilos máis alaranxados. Tentarei descubrir cal é o seu nome.

O que máis me gustou foi o contacto coa natureza, malia a calor que pasamos (inclible para ser outubro), as comidas en grupo no medio do monte, os morotes dos moitos érbedos que topamos no camiño, o son da auga que remexía nos remuíños e nas levadas dos muíños e que refrescaba figuradamente a sofocante calor das camiñatas, as lerias, os contos e o rebulir dos cativos que non paraban de mexer.

Das rutas que fixemos quedaron especialmente gravadas para o futuro a ruta do Río Mao, cunha chea de muíños e carreiros a carón do río que facían revivir ao máis desfalecido, e a ruta da Corga da Fecha: había tempo que non vía algo igual! Mágoa que non había máis tempo ese día e non puidemos chegar á Cabaniña do Curro, o lugar onde remata o roteiro. Pero habemos volver, e heime bañar nesa auga verde e transparente que parece unha pía de auga bendita.

O nome da ruta é ben bonito e fai honra á dificultade e ao crebado e pendente do terro. Pois corga é un camiño ou terreo cunha pendente moi pronunciada, e fecha ten, entre as súas acepcións, a de salto de auga provocado por un desnivel no terreo.

Nunca mellor bautizado este paraíso da natureza.

A Redomiña

2009-10-03T01:58:00.007+01:00

Pois non sei se na foto se verá moi ben. O caso é que nas comidas familiares sempre retoñan palabras bonitas, das que se usaban antes e que agora case nin se escoitan.
E falando dun viño de hai moitos anos alguén dixo se non había un "decantador", que así poderíase botar nel para osixenalo antes de o beber. O caso foi que sacamos do aparador o que figura na foto, e a miña nai apurou a dicir: "que bonita é esta redomiña... había unha destas na casa dos avós, que mandara o bisavó de Bos Aires, e só se sacaba no día da festa".
No dicionario aparece "redoma" (vasilla de vidro arredondada, ancha na base e de colo estreito e longo...), mais non esta palabriña tan fermosa.

Despois, como ía moita calor, saímos fóra. E a pequena, que é un fervello, púxose a dar chimpos na herba e a demostrar o seu saber como "ximnasta". Nunha destas, puxo a cabeza no chan, levantou o cú e deu unha volta pasando todo o lombo pola herba. Eu sabía que esa viravolta podía ser un pinchacarneiro ou unha cambadela, pero nunca oíra chamarlle "peneiriña", que foi a palabra que se descubriu ante todos.

O certo é que deberiamos ter as orellas máis abertas e espreitar por esas xoias da nosa lingua que, sen querer, van esvaéndose.

Milladoiro, vive!

2009-09-20T15:51:00.006+01:00

O sábado á noite estivo Milladoiro no Porriño. Foi un espectáculo marabilloso!
Lembrei tantos momentos emocionantes da infancia e da mocidade que sentín que estaba vivindo no ceo.

E ademais das xigas, muiñeiras, alboradas e pandeiradas que ofreceron, cun brío que facía que se che moveran os pés e o resto do corpo (aínda estando sentados), foi especialmente emotivo o intre no que comezaron coa súa versión de "Quen puidera namorala" e deixaron de cantar no retrouso para que cantaramos todos nós, que asistiamos como público. E cantamos, e moito...
Esta versión do tema de Luis Emilio Batallán está incluída no seu traballo A Quinta das Lágrimas, e a voz pona Laura Amado.

No niño novo do vento
hai unha pomba dourada,
meu amigo!
Quén poidera namorala!

Canta ao luar e ao mencer
en frauta de verde olivo.
Quén poidera namorala,
meu amigo!

Ten áers de frol recente,
cousas de recén casada,
meu amigo!
Quén poidera namorala!

Tamén ten sombra de sombra
e andar primeiro de río.
quén poidera namorala,
meu amigo!

CUNQUEIRO, Álvaro, Cantiga nova que se chama Riveira, en Obra en galego completa, Vigo, Ed. Galaxia, 1980.

Realmente foi unha festa.
Longa vida, Milladoiro, e outros 30 anos máis.

A pita tola

2009-09-04T23:53:00.017+01:00

Xa hai días que ando a voltas no meu caletre, como diría o detective Conan, coa importancia que teñen os xestos na transmisión da lingua. E cando digo xestos non me refiro á linguaxe xestual, senón a determinadas actitudes e feitos que os gobernantes fan e desfan coa lingua propia do país, e daquela tamén, coa nosa cultura. Porque as voltas que lle dan aos feitos para desfacelos é cousa ben revirada.

Aínda que teño que recoñecer que non me gustan nada os debuxos xaponeses, os cativos da casa están ensarillados con algún, e especialmente neste tempo co fantástico detective nipón.

E o certo é que, ben mirado, valen máis vinte minutos destes debuxos para a transmisión da nosa lingua que todas as desfeitas que está a facer a Consellería de Educación. Como ben di M. Rivas "O pinchacarneiro que tiveron que dar para non chamar escolas galegas ás escolas galegas"; é máis, mira que desfacer o nome de Galescolas para darlle o nome dunha pita, que por riba é azul... manda truco!

Agora xa non sabemos se cando menos van permitir fomentar o uso do galego naquelas contornas galego falantes, porque o que é nos ámbitos castelán falantes temos a certeza de que non. Claro que, con iso da "imposición lingüística" coa que querían obrigar aos cativos e cativas de 0 a 3 anos a cantar cancións en galego, a aprender ditos, refráns e xogos de palabras na nosa lingua ían claramente en contra da súa liberdade e da dos seus pais...

Pero alén dese estado de esquizofrenia no que temos que abandonar o propio polo alleo, ao mellor conseguimos emitir sons do tipo . "co, co, ro, cooooo" ou "qui, qui, ri, quiiiiii", coma no poleiro. E xa postos, era mellor que lle chamaran "A pita tola": é máis lúdico, cómico e enxebre que "a galiña azul" ou "the blue hen". Porque os nosos pequenos ben seguro que viron algunha vez unha pita tola pero, unha galiña azul?

O poeta na rede

2009-08-31T22:58:00.006+01:00

Por unha compañeira da Biblioteca de Redondela souben que hoxe é o día dos blogueiros. E iso fíxome pensar na marabilla que resulta este invento dos blogs, e que grazas a isto agora, os que non tiñamos voz por outros medios, podemos "falar" libremente, desafogar, e despois se cadra alguén nalgún recuncho vai ler o que nós fixemos, e así, xa vivimos - egoistamente - un pouco máis.

Pois ben, eu tamén lembrei o meu pai, que xa non pode gozar destes inventos e escribir nestes trebellos. Pero como el, ao seu xeito, tamén era un pouco poeta, vou facer agora como se eu fose a súa editora e publico uns versos seus, para min moi divertidos e cheos de retranca, como el mesmo era. Mágoa que non lle dera tempo de mudar o seu nome para o galego. Así asinaría Xesús e estaría no blogomillo.

Tiña unha moza en Arcade
que coñecín en Borbén,
non é que fora mui bonita
pero pasar, pasaba ben.

Unha ves quixen ir alá,
e por aquel maldito camiño
rompéronme as tamancas,
que mercara no Porriño.

Vin de volta como puiden,
camiñando descalciño,
e cheguei a Ponteareas
algo máis morto que vivo.

Outra ves que quixen ir
pedinlle o cabalo ao Roxo,
caéulle unha ferradura
e o cabalo quedou coxo.

Quíxenlle arranxar a pata
e parei en Redondela,
había festa no pobo,
pillei unha borracheira.

Botei dous días durmindo,
durmin coma un condenado,
cando quixen vir de volta
case me morre o cabalo.

E daquela moza de Arcade
non souben o que foi dela,
sempre me perdín no camiño
ao chegar a Redondela.

O carro

2009-08-17T15:50:00.017+01:00

Non podía deixar de mostrar uns debuxos magníficos, feitos polo meu pai (que xa non está) e que ilustran como era o carro do país nesta zona.

Para dar autenticidade a estes deseños teño que dicir que meu pai era ebanista, que non é exactamente o mesmo que carpinteiro, pois trátase dun carpinteiro máis especializado que fai mobles e traballos delicados na madeira (ademáis, el tamén era un artista da talla). Pero alén diso, o seu pai era carpinteiro e facía sobre todo apeiros de labranza, e fundamentalmente carros, de aí que el soubera todos estes pormenores acerca do carro do país.

Nestes debuxos reproduce o carro do país do Val do Salnés, e como os carros mudan de feitura dependendo das zonas nas que se usan, tamén é certo que as pezas non se chaman igual en todas partes (nin sequera lle chaman igual todos os carpinteiros).

O xugo ou cangalla únese á cabezalla do carro polo temoeiro, no que se coloca a chavella atravesando tamén un burato que ten a cabezalla, e os coiros cos que se atan as vacas ou os bois son as brochas.

As dúas partes fundamentais do corpo do carro son o chedeiro e o rodal. O primeiro está formado pola mesa do carro, é dicir, a cabezalla, as chedas (unha a cada lado da anterior), que se unen a través das rellas do chedeiro, e as táboas do piso.

Logo, no conxunto de pezas que forman o rodal está o eixo, unido ao piso do carro e ás chedas polos coucóns, e as rodas. As rodas do carro, tamén moi diferentes en cada recanto do país, están formadas por unha peza central que encaixa no eixo, o minle, e dúas pezas semicirculares unidas a este que son as cambas. Por fóra, e para facer máis fortes as rodas e que non se gasten a correr, está a ferraxe, que é unha lámina de ferro colocada no perímetro da roda, unida a esta polos betoques da ferraxe (19).

A buxa (15) é a peza de madeira na que vai encaixado o eixo do carro, que queda suxeita a éste pola deitoira.

Cando é preciso pousar o carro, xa sen animais ao xugo, ou para facer un alto no camiño, esténdese o tentemozo, un pau longo que serve de soporte á cabezalla, e que cando está recollido póusase no gancho do tentemozo.

A ver quen di algunha peza que me esqueceu...

A cabana

2009-08-10T10:17:00.011+01:00

Na nosa eira de Balixe hai unha cabana. Así é como lle chamamos alí ao hórreo tradicional, é dicir a aquela construción destinada a secar e gardar o millo, e tamén co tempo para gardar as patacas.

A estrutura desta cabana responde á tradicional nesta zona: pedra nos pinches, é dicir nos testeiros, e madeira nos laterais. Pinche chámaselle por extensión a toda a parede que queda de testeiro, tanto nas casas coma noutras construcións tradicionais, pero o nome é propio do remate triangular colocado na parte superior da parede dunha construción con tellado a dúas augas. Esta cabana de tres claros (cada unha das divisións da mesma delimitadas polos postes de pedra) está ben alta para facilitar a exposición ao aire e máis para impedir que os roedores subiran a ela e acabaran co millo. Esas pezas redondas de pedra sobre as que se pousa a cabana e que están enriba dos pés son os tornarratos.
Non todas as cabanas teñen a porta posta da mesma maneira; como ben se ve, nesta a porta está nun dos pinches, orientado ao norte, o que facilita a ventilación.

Como o meu avó era carpinteiro, o seu fillo maior tamén, e o pequeno tamén (meu pai), sempre había quen soubera organizar con madeira calquera espazo ou pendello. No interior desta cabana aínda se poden ver as divisións e os estantes dispostos para organizar o millo ou as patacas. Cando había un bo ano de patacas o fondo da cabana quedaba case cheo ata a metade coas patacas de comer. Logo, no estante superior, gardaban as patacas da semente para o vindeiro ano.

O millo, unha vez esfollado, gardábase na cabana para deixalo secar e telo así almacenado. Ás veces, cando cumpría moito dispor do gran, debullábase e moíase demasiado pronto, cando aínda non estaba ben seco. Isto era o que facía "encaiar o muiño", é dicir, facer que a moa xirase mal por quedar a fariña húmida apegada a ela. Por iso moitas veces, cando había apuro para o moer, metían o gran no forno para secalo.

Desta frase procedente do mal funcionamento do muiño vén a expresión referida ás persoas "estar encaiado", cando alguén está moi teso ou non se desenvolve con soltura.

O lagar do avó

2009-07-23T23:12:00.016+01:00

Agora que continúo este blog previsto hai moitos meses, quixera facer referencia a un acontecemento moi importante para min, e tamén, para o futuro deste blog e para os seus contidos.
Acaba de divulgarse a publicación do libro "Barro en imaxes", por iniciativa da Asociación Cultural Barosa. Trátase da edición dunha parte do arquivo de Reinaldo Constenla, o fotógrafo que durante décadas tivo como obxectivo inmortalizar as xentes e as pegadas culturais do Concello de Barro. Para min, o feito de ver unha foto do meu avó paterno mostrando fachendoso o seu novo lagar, ese lagar do que eu falei na presentación da eira de Balixe é todo un descubrimento.
Na fotografía pódese ver o meu avó Jesús, preparado para apretar o torno e esmagar o bagazo do lagar, orgulloso porque xa tiña un lagar de seu onde facer o seu propio viño, e que ben se ve non era pequeno. Detrás del unha bicicleta, aínda cos cromados brillantes polo que debía ser ben nova, que seguramente era de meu pai, o fillo pequeno. Á beira do lagar aparecen maxestuosas dúas tinallas, unha delas semella de estrea, preparadas para encher co bagazo do viño tinto e deixalo alí a ferver. E arredor deste lagar, construído debaixo do cuberto a carón da casa, montes de millo xa esfollado, cunhas cestas de vimbio cheas de espigas que logo habían deixar secar.

Agora si

2009-07-11T16:01:00.003+01:00

Como diciamos onte, este blog quere ser un achegamento á nosa lingua, necesario agora máis que nunca. Pero non vai seguir criterios lingüísticos senón un camiño identitario e cultural. As cousas irán xurdindo e así has irei debullando.
Tiña unha débeda comigo mesma dende que fixen aquel curso de "recursos educativos" onde aprendín a fedellar nos blogs. Agora chegou o momento - máis vale tarde que nunca -, de continuar a andaina comezada.
Benvidos, pois, á eira de Balixe.

2008-10-13T22:46:00.000+01:00

Como dixen na presentación, este blog pretende ser un recurso educativo para o estudo da lingua galega. Como a casa dos meus avós paternos está no lugar de Balixe (Perdecanai - Barro), pensei que sería boa cousa o de situarme na eira e dende alí dar voltas ao redor e falar de todo aquilo que se ve.

O que lembro de pequena é un gran palleiro, que a min semellábaseme xigante (tal pensou Don Quixote dos muíños de vento). E á beira, no cuberto ou pendello, está o maxestuoso lagar.